Pedagogia terminaro

 

 

agogio ĝenerala teorio de edukado kaj klerigado dum la tuta vivo

pedagogio arto instrui kaj eduki, precipe infanojn, kaj scienco pri tiu arto (edukarto)

andragogio teorio de edukado kaj klerigado de plenkreskuloj (pedagogio de plenkreskuloj)

gerontagogio teorio de klerigado de maljunuloj (universitato de la tria aĝo)

 

edukado celkonscia direktado de fizikaj, moralaj kaj intelektaj kapabloj de persono, precipe juna, por atingi ties ĝustan konduton en la familio, lernejo, laborloko, antaŭ la publiko, en la homa socio ĝenerale

klerigado celkonscia kaj laŭplana provizado per scioj kaj lertoj, bezonataj por la vivo ĝenerale kaj por certa profesio speciale

didaktiko teorio pri lerneja instruado ĝenerale, depende de instruata aĝogrupo

metodiko teorio pri instruado de konkreta studobjekto (ekz. de matematiko, fremda lingvo, geografio k.s.)

metodo maniero, kiel instrui konkretan problemon (ekz. derivadon per -igi kaj -iĝi-)

 

historio de pedagogio  scienca disciplino esploranta historian evoluon de pedagogiaj teorioj kaj de eduka-kleriga praktiko

metodologio de pedagogio sistemo de principoj, metodoj kaj manieroj de priskribado, analizado kaj eksplikado de pedagogiaj fenomenoj, inkluzide planadon, realigadon kaj eldonadon de esploraj studaĵoj, etikajn principojn de scienca laboro k.s.

metapedagogio priskribo kaj taksado de pedagogio kiel de scienca disciplino, de ĝiaj rezultoj, evolutendencoj k.s.

 

speciala pedagogio (aŭ kuraca pedagogio) estas scienca disciplino, kiu okupiĝas pri teorio kaj praktiko en edukado de personoj, trafitaj de diversaj korpaj, mensaj aŭ moralaj difektoj

etopedio speciala pedagogio, kiu okupiĝas pri esplorado kaj edukado de infanoj kaj adoleskantoj, kiuj pro moralaj difektoj ne estas edukeblaj per normalaj pedagogiaj rimedoj

somatologio speciala pedagogio, kiu okupiĝas pri esplorado, edukado kaj klerigado de korpe aŭ sane handikapitaj personoj

logopedio speciala pedagogio, kiu okupiĝas pri esplorado, edukado kaj klerigado de personoj, kiuj estas trafitaj de lingvaj kaj parolaj difektoj

tiflopedio speciala pedagogio, kiu okupiĝas pri esplorado, edukado kaj klerigado de personoj, kiuj estas trafitaj de vidodifektoj aŭ eĉ tute blindaj

surdopedio speciala pedagogio, kiu okupiĝas pri esplorado, edukado kaj klerigado de personoj, kiuj estas trafitaj de aŭdodifektoj aŭ eĉ tute surdaj

psiĥopedio speciala pedagogio, kiu okupiĝas pri esplorado, edukado kaj klerigado de mense postrestantaj personoj

 

etologio scienca disciplino, kiu okupiĝas pri konduto de bestoj, precipe en ilia natura medio, kio helpas kompreni ankaŭ la konduton de homoj

antipedagogio kruda traktado kun infano, troŝarĝado per taskoj, elvokado de angoroj kaj traŭmatoj (malpedagogio, nigra pedagogio), aŭ kritikado de tiaj misagoj kaj postulado, ke la edukado estu tute forigita (infanon ne eduku, sed subtenu)

 

difektoj de lernado kaj konduto

normeco averaĝaj kapabloj de lernantoj en unuopaj aĝogupoj; laŭ ili eblas juĝi, ĉu konkreta lernanto posedas kapablojn averaĝajn, pli altajn aŭ malpli altajn

abnormeco, nenormeco diferenco de la normaj (averaĝaj) kapabloj, ĉu pli altaj, ĉu malpli altaj

infanoj kun aŭdodifektoj, kun vidodifektoj, kun psikodifektoj

postrestanta lernanto infano, kiu pro malsano aŭ lezo dum certa tempo ne povis vizitadi lernejon kaj tial postrestas kelkajn lecionojn malantaŭ siaj samklasanoj, aŭ infano, kiu ne kapablas lerni same bone kiel la ceteraj samklasanoj

postresti en lernado ne ellerni tiom da lernaĵo kiel la ceteraj samklasanoj, ĉu pro ne kapablo, ĉu pro malĉeesto en instruhoroj dum malsanado

malfruiĝinta infano = tardulo infano, kiu en sia evoluo korpa, intelekta aŭ emocia postrestas malantaŭ siaj samaĝuloj

deliktemo de la junularo kontraŭsocia konduto de infanoj aŭ adoleskantoj, kies danĝereco preskaŭ atingas krimecon

difekto estas manko, nesufiĉo, perturbo pro evolua anomalio, lezo aŭ malsano

handikapo  negativa sekvo de difekto, malavantaĝo, pro kiu la trafito ne kapablas teni paŝon kun la ceteraj kaj postrestas

difektologio scienca disciplino, kiu analizas kaŭzojn kaj esencon de difektoj kaj ilian influon je psiko de la trafita persono kaj serĉas manierojn de ilia forigo aŭ almenaŭ mildigo

disleksio = vortblindeco neŭrologia perturbo en legado, mislegado pro konfuzoj pri formoj kaj ordo de signoj, kvankam alie la homo estas normale inteligenta kaj estis zorge edukata

diskalkulio neŭrologia perturbo de matematikaj kapabloj, malgraŭ inteligenteco kaj edukiteco de la persono

disgrafio neŭrologia perturbo en skribado, la trafito ne kapablas imiti la formon de literoj, ne memoras aŭ konfuzas ilin

disortografio nekapablo apliki ortografiajn regulojn, dismetado kaj kunligado de vortoj, eraro en s-ŝ (mija fami lijo amaŝmin)

dispraksio perturbo de manlerteco

dispiksio pertubo en kapablo desegni

disfunkcio nesufiĉe evoluinta funkcio de organo, de kapablo

disgnozio perturbo de perceptado

dismuzio perturbo de mukizikaj kapabloj

Golem-efekto negativa atendado kaj konduto de instruisto, kiu estas konvinkita, ke al li malsimpatia lernanto estas needukebla kaj neplibonigebla - subkonscie li admonas, kritikas, suspektas kaj kulpigas la lernanton por pruvi, ke li pravis; la lernanto rezignas kaj kondutas tiel, kiel la instruisto atendas (laŭ legendo pri artefarita homo Golemo, kiu foje senbride furiozis) 

Pigmalion-efekto, Galatea-efekto pozitiva atendado kaj konduto de instruisto, kiu estas konvinkita, ke la postrestanta lernanto estas edukebla kaj plibonigebla, kaj por pruvi, ke li pravis, li pacience gvidas la lernanton por forigi aŭ mildigi malkapablojn kaj misfunkciojn (laŭ legendo pri skulptisto Pigmaliono, kiu tiel enamiĝis en sian statuon de knabino Galatea, ke lia amo vivigis la statuon)

agresemo tendenco vidigi malamikemon per vortoj aŭ atako, tendenco elstarigi sin mem, siajn interesojn kaj celojn, senskrupule kaj brutale, tendenco ekregi socian grupon kaj trudi siajn opiniojn, decidi pri la tuta grupo kaj unuopaj grupanoj

ĉikanado fizika kaj psika humiligado, eĉ turmentado de lernantoj, kutime flanke de aliaj lernantoj, escepte de plenkreskuloj; iniciatinto estas unuopulo aŭ grupo, kutime pli aĝaj lernantoj, sed psike kaj socie difektitaj

probleminfano infano, kiu ne volas aŭ ne kapablas lerni, kiu evitas lernejon, provas fumadon, alkoholon, drogojn, kiu mensogas, ŝtelas, ĉikanas aliajn lernantojn, kiu ne estas edukebla per normalaj pedagogiaj rimedoj

riska grupo socia grupo, kies aliro al kleriĝo estas obstaklata,  aŭ kiu estas malfacile klerigebla pro deveno el lingva kaj kultura minoritato aŭ kiu estas endanĝerigata de negativaj influoj pli multe ol la ceteraj sociaj grupoj

riska infano infano, ĉe kiu testado montris, ke ĝi verŝajne estas aŭ estos handikapita kaj havos problemojn kun lernado

riskaj lernantoj lernantoj kun malbona lernorezulto, kun negativa rilato al la lernejo, kun malbonaj familiaj kondiĉoj, do lernantoj ĉe kiuj estas pli alta la probablo, ke ili ne finos la lernejon aŭ akiros nesufiĉan kleriĝon por sukcesi en labormerkato

handikapulo persono ŝarĝita per handikapo pro korpa aŭ psika difekto

Konvencio pri la Rajtoj de la Infano dokumento, akceptita de Unuiĝintaj Nacioj en 1989, respektas dignon kaj bazajn rajtojn de personoj malpli ol 18-jaraj, ne nur rajton trasvivi, disvolviĝi kaj ĝui protekton, sed ankaŭ aktive partopreni en decidado, ne esti nur pasiva objekto de protekto kaj zorgo

sociala-jura protekto de infanoj ŝtataj organoj, komisitaj kontroli, kiel la familio, lernejo kaj sanitara servo zorgas pri endanĝerigitaj infanoj

lernejevitado, vagado dum instruhoroj infano sen scio de la gepatroj evitas la lernejon, vagas tra la urbo sola aŭ kum malbonaj kamaradoj, kutime pro malsukcesoj en la lernejo (Rimarkigo: E. Privat en la rakonto Karlo uzas forvagantaj liceanoj, forvago de la knaboj)

 

mistraktado de infano

perfoto kontraŭ infano                       

misuzado de infano

turmentado de infano

neglektado de infano

kontraŭsocia konduto